پیمانکار رتبه یک تاسیسات

تولید آب آشامیدنی به کمک انرژی خورشید
2016-08-24
طراحی فضای داخلی اتاق عمل
2016-08-27

طراحی بخش جراحی در بیمارستان

بخش اول

گردآورنده: مریم مصطفی نظری
مرداد ماه ۹۵

مقدمه

بخش جراحی و اتاق‌‌های عمل از فضاهای خاص در بیمارستان‌ها به حساب ‌‌‌می‌آیند. طراحی این بخش در مقابل بخش‌‌های دیگر باید با ظرافت و دقت بیشتری انجام شود. بیماران در اتاق عمل با خطرات بیشتری مواجه‌اند و شرایط پر مخاطره‌ای را تحمل ‌‌‌می‌کنند. بخش جراحی به طورکلی متشکل از اتاق‌‌های عمل است که مستلزم فضایی کاملا استریل با هوای پاک و عاری از هرگونه عوامل میکروبی است. این واحدها شامل بخش‌‌های آماده‌سازی قبل از عمل، ریکاوری و مراقبت‌‌های بعد از عمل هستند. در برخی از بیمارستان‌ها فضاهای دیگر شامل رختکن، اتاق استراحت پزشکان، میز کنترل، اتاق بیهوشی و اتاق انتظار جراحی جزیی از واحد جراحی طراحی ‌‌‌می‌شوند. امروزه طراحی و ساخت اتاق‌‌های عمل یکی از مهمترین موضوعات اصلی در طراحی واحد بیمارستانی است. با بررسی تغییرات ده سال اخیر به سادگی ‌می‌توان به تفاوت‌‌های اساسی در طراحی این واحدها منطبق با رشد فناوری‌‌های نوین پی برد.

توجه بیش از حد بیمارستان‌ها در استفاده از تسهیلات و تجهیزات پیشرفته و مدرن با افزایش سن تیم جراحی به مراتب بیشتر از قبل شده است. صرف نظر از این موضوع، استفاده از فناوری‌‌های نوین و طراحی کارآمد اتاق‌‌های عمل به منظور رفاه جراحان و افزایش رضایت بیماران امری اجتناب ناپذیر است. از سوی دیگر تسهیلات مراقبتی و تجهیزات بهداشتی در این بخش مستلزم نگهداری و تعویض مداوم هستند. طراحی منحصر به فرد و مکانیزه واحدهای جراحی ‌‌‌می‌تواند از نظر اقتصادی نیز مورد توجه بیمارستان‌ها باشد. یک واحد حراجی پیشرفته و کارآمد را می‌توان تضمین بقای اقتصادی بیمارستان دانست.

Hybrid-OR-Operating-Room-Drawing-Design-Layout-Planning-Consultants-Keckler-Medicalاصول اولیه طراحی اتاق‌‌های عمل

مانند دیگر بخش‌‌های بیمارستانی طراحی اتاق‌‌های عمل نیز بر اساس دیدگاه و نظرات حوزه‌های تخصصی مختلف باید صورت گیرد. در یک طراحی موفق هر یک از گروه‌‌های زیر ایفاکننده نقش کلیدی هستند:

  • واحد استریل
  • پرسنل درمانی
  • مدیرت مربوط به خدمات تیم جراحی و متخصصان بیهوشی
  • پیمانکاران
  • معماران
  • مهندسین
  • برنامه‌ریزان مربوط به تجهیزات زیست‌پزشکی و کنترل عفونت
  • واحد پشتیبانی و نگهداری تجهیزات بیمارستان

سعملکرد اجرایی کارآمد بخش بالینی مهمترین فاکتور در موفقیت نهایی پروژه است. حوزه کاری و نوع فعالیت پرسنل و کادر درمانی در فرایند طراحی باید کامل و شفاف مشخص شود. اعلام حضور مستقیم یا غیرمستقیم آنها در فرایند طراحی به گروه مهندسی و پیماکاران ضروری است. پرسنل ارشد لازم است در مراحل اولیه با حضور فعال‌تر خود جزییات کاملتری را در اختیار گروه طراحی قرار دهند. در حین طراحی پروژه گروه جراحی باید به موارد ذیل توجه ویژه‌ای داشته باشند:

  • نیازهای بیمار
  • تجهیزات
  • خدمات رفاهی
  • فضا و اندازه اتاق متناسب با جراحی‌های مختلف
  • سیستم‌های ارتباطی و اطلاعاتی
  • کیفیت هوا و کنترل عفونت

تضمین موفقیت نهایی و عملکرد عالی، تعامل و هماهنگی بین گروه‌های تخصصی مختلف برای دستیبابی به هدفی واحد است. از سوی دیگر با وجود رقابت شدید بین مراکز درمانی در خصوص جلب توجه مراجعین، همواره بیمارستان‌ها درصدد به روز رسانی تجهیزات خود بر اساس فناوری‌های نوین هستند. تغییرات و نوسازی فضا نیز طراحان را با چالش‌های بسیاری روبه‌رو کرده است. ساختار سازمانی باید متناسب با عملکرد ارائه شده برای محیط جدید باشد. ایجاد هماهنگی و انسجام بین منافع مختلف، تخصیص منابع، شناسایی و مهار تخصص‌های موجود و ارتباط با حوزه‌های متعدد مهمترین چالش‌های مدیریتی در این خصوص است. قبل از طراحی محیط جدید و تغییر وضعیت جاری باید پاسخ‌های درستی به پرسش‌های زیر داده شود:

  • چه خدمات جدیدی برای عملکرد موثر بیمارستان ارائه می‌شود؟
  • رضایت حداکثر بیماران با ارائه خدمات جدید چگونه فراهم می‌شود؟
  • چه ناکارآمدی و فاکتور منفی در طراحی جدید نسبت به قدیمی‌حذف می‌شود؟

تغییرات نهایی باید بر اساس بررسی‌های موجود و تحقیق در خصوص بهترین مدل صورت گیرد. با کمک گرفتن از پرسنل درمانی در خصوص جمع آوری اطلاعات مربوط به شرایط موجود و ارائه نظرات در خصوص بهتر شدن عملکرد و بهره‌برداری کارآمد از محیط ‌‌می‌توان اشتیاق آنها را در تغییر و نوسازی افزایش داد. فرایندهای جدید باید قبل از جابه جایی تیم به فضای جدید تکمیل شده باشند.

انتظار نهایی پرسنل از پروژه این است که تما‌‌می ‌تغییرات در روز افتتاح پروژه کاملا قابل اجرا بوده و هیچگونه اختلالی در عملیات تیم جراحی رخ ندهد. یکی دیگر از چالش‌های اصلی تیم اجرایی فرصت پیاده سازی و اجرای پروژه است که باید بر اساس دستورالعمل‌های موجود و تیم برنامه ریزی به درستی تعیین شود.

KarlStorz_TestRoomبه طور معمول یک اتاق عمل با شالوده خوب برای بهره گیری از فرایندهای نوین در آینده مستلزم طراحی در فضایی به وسعت ۶۰۰ تا ۶۵۰ فوت مربع است. به طور کلی فضای داخلی اتاق عمل را ‌‌می‌توان به سه منطقه اصلی تقسیم کرد:

  • ناحیه مرکزی شامل محدوده میز جراحی. کلیه تجهیزات اصلی باید در این محدوده و نزدیک میز جراحی قرار گیرند.
  • ناحیه کناری در مجاورت دیوارها که محل قرارگیری اقلام غیرضروری از قبیل چرخ دستی‌‌‌های حمل ابزار تخصصی، تجهیزات تصویربرداری و دانشجویان پزشکی است.
  • فضای مدور بین این دو ناحیه که برای جابه‌جایی در اتاق در نظر گرفته ‌‌می‌شود.

طشدر نهایت ‌‌می‌توان توجه به موارد زیر را در طراحی کارآمد اتاق‌‌‌های عمل موثر دانست:

  • بهترین استفاده از فضای اختصاص داده شده به اتاق عمل
  • تسهیلات رفاهی از قبیل آب و برق بدون ایجاد مزاحمت برای عملکرد نهایی اتاق باید در دسترس باشند.
  • استفاده هوشمندانه از تجهیزات و خدمات توسعه یافته
  • طراحی مناسب سیستم تهویه مطبوع بر اساس دستورالعمل‌‌‌های حاکم و موقعیت فیزیکی اتاق عمل (در بخش سوم مقاله به این مسئله با جزییات بیشتری پرداخته شده است.)
  • طراحی با حداکثر امکان تطبیق پذیری با فناوری‌‌‌های پیش رو در آینده

طراحی فضا و موقعیت بخش جراحی

اتاق‌‌‌های عمل در بیمارستان‌‌‌های مختلف و بر اساس اهداف آنها از طراحی و مدلسازی‌‌‌های مختلف پیروی ‌‌می‌کنند. اما بهره‌بری بالا، کنترل عفونت، ایمنی و استفاده بهینه از فضا و منابع پارامترهای مشترک بین تما‌‌می ‌اتاق‌‌‌های عمل محسوب ‌‌می‌شوند.

موقعیت بخش جراحی باید به گونه‌ای طراحی شود که از انتشار عفونت به داخل اتاق‌‌‌های عمل و بالعکس جلوگیری شود. معمولا بخش جراحی به دور از قسمت‌‌‌های پرتردد و ازدحام بیمارستان و در فضایی مستقل است. از سوی دیگر موقعیت دهی اتاق‌‌‌های عمل باید به گونه‌ای باشد تا دسترسی به واحد استریل، اتاق‌‌‌های ریکاوری، آزمایشگاه و رادیولوژی، بخش مراقبت‌‌‌های ویژه و سایر بخش‌‌‌های جراحی به سهولت امکان پذیر شود. معمولا اتاق ریکاوری، رختکن تیم جراحی و اتاق‌‌‌های عمل سرپایی در مجاورت اتاق اصلی قرار گرفته و از طریق درب فرعی به اتاق اصلی مرتب ‌‌می‌شوند.

ایجاد فضایی آرام و بدون آلودگی‌‌‌های صوتی یکی از مهمترین فاکتورهای مهم در عملکرد تیم جراحی است. لذا موقعیت مکانی بخش جراحی باید به دور از عوامل نویز صوتی داخلی و خارجی طراحی شود.

به استثنای اتاق‌‌‌های عمل که تنها محل تردد پرسنل تیم جراحی است فضای خارجی اتاق نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. بیماران قبل از ورود به اتاق عمل مدتی را در بخش انتظار به سر ‌‌می‌برند. آنها همچنین بعد از اتمام جراحی به بخش ریکاوری منتقل ‌‌می‌شوند. طراحی نامناسب و ناکارآمد این واحدها اثرات نامطلوبی را برای بیماران رقم ‌‌می‌زند. فشار و استرس‌‌‌های روحی بیمار قبل از ورود به اتاق عمل در فضاهای کوچک و تاریک بیشتر ‌‌می‌شود. همچنین در شرایطی که مدت زمان انتظار بر خلاف روال عادی طولانی شود موجب ناراحتی و نگرانی بیشتر بیمار خواهد شد. لذا طراحان باید به فاکتورهای اندازه، روشنایی، رنگ آمیزی و تهویه اتاق‌‌‌های انتظار توجه ویژه ای داشته باشند.

 از سوی دیگر بعد از اتمام جراحی و تا زمان هوشیاری بیماران بر اساس نوع جراحی ممکن است مدت زمان طولانی را در بخش ریکاوری بستری شوند. این بخش از نظر کنترل عفونت، روشنایی، تهویه مناسب و دسترسی سریع پزشکان به تجهیزات مراقبتی از اهمیت بالایی برخوردار است.

همراهان بیماران را نباید فراموش کرد. آنها مدت زمان بسیار طولانی را تحت نگرانی‌‌‌های شدید در بیرون از اتاق‌‌‌های عمل سپری ‌‌می‌کنند. اغلب باید امکانات ویژه‌ای را برای این افراد در نظر گرفت که موارد زیر نمونه‌ای از آنها به شمار ‌‌می‌رود:

  • طراحی مناسب تهویه، روشنایی و فاکتورهای آرام‌بخش از قبیل رنگ آمیزی ملایم و تسهیلات رفاهی
  • تعبیه مرکز برقراری تماس در فضای کافی به همراه میزهای کاری برای استفاده از لپ تاپ
  • اختصاص فضاهای کافی برای نگهداری ساک و چمدان همراه آنها
  • طراحی اتاق‌‌‌های ویدیو کنفرانس برای حذف رفت و آمدهای غیر ضروری
  • طراحی رستوران و کافی شاپ
  • اختصاص فضاهای خصوصی تر برای مشاهده تلویزیون و استراحت
  • فضاهای خصوصی ملاقات پرسنل جراحی با همراهانی که متاسفانه بیمار خود را حین جراحی از دست داده اند.

 

یک دیدگاه