پیمانکار رتبه یک تاسیسات

آشنایی با باطری های جامد در سنسورها، ماشین های الکتریکی و شبکه برق
1398-08-05
آشنایی با استراتژی‌های معماری فضاهای مسکونی در مناطق سرد و کوهستانی ایران-بخش دوم
1398-08-20
Show all

آشنایی با استراتژی‌های معماری فضاهای مسکونی در مناطق سرد و کوهستانی ایران(بخش اول)

گردآورنده: حسین حاجی زین العابدینی
آبان ۹۸

 

 مناطق سرد و کوهستانی

 

چکیده:

مناطق سرد و کوهستانی –  صرف‌نظر از مصرف بیش‌ از حد انرژی، تامین آسایش در واحدهای مسکونی بویژه در مناطق سرد و کوهستانی، یکی از مشکلات مجتمع‌های مسکونی در ایران است. گرچه تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده است، عدم توجه به این موضوع نه‌ تنها سبب ایجاد بحران انرژی در آینده می‌شود بلکه مجتمع‌های مسکونی را به بزرگ‌ترین منابع آلاینده محیط‌ زیست تبدیل می‌کند. از سوی دیگر، معماران سنتی ایران با استفاده از تکنیک‌های ساده و در دسترس و با کمترین بهره برداری از سوخت‌های فسیلی، شرایط آسایش ساختمان را  در مناطق سردسیر، به‌ویژه با توجه به شرایط سخت آب و هوای این مناطق، فراهم می‌آورند.

بنابراین در ابتدای این گزارش، ویژگی‌های منطقه‌ای و ویژگی‌های آب‌وهوایی مناطق سرد و کوهستانی بررسی شده‌اند و سپس از طریق مشاهدات و تحقیقات پیشین، ویژگی‌ها و استراتژی‌های معماری مناطق مسکونی از نظر ارائه شرایط راحتی و آسایش با حداقل مصرف انرژی فسیلی مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند، به طوری که اثر هر یک از ویژگی‌ها در کاهش مصرف  انرژی قابل توجه می باشد. درنتیجه، با ایجاد استراتژی‌های معماری سنتی، امکان ایجاد مناطق مسکونی پایدار در آینده فراهم خواهد شد.

 

  1. کلیات

در اینجا به بررسی هر یک از مناطق مسکونی سنتی ایران از طریق مشاهده و ارزیابی مطالعات قبلی انجام شده و نقش هر عامل مؤثر بدیهی در ایجاد شرایط راحتی با حداقل مصرف انرژی ازجمله موقعیت‌های مسکونی در رابطه با یکدیگر (بافت شهر)، جهت‌گیری، شکل کلی و الگوی ساختمان‌ها، عناصر، مواد، ابعاد و نسبت می پردازیم؛به طوری که مناطق مسکونی پایداری با بهره گیری از استراتژی معماران سنتی در طراحی و ساخت‌ و ساز ایجاد شود.

  1. یافته‌ها و بحث

2.1 ویژگی‌های قلمرو شهري

بافت شهر مناطق سرد و کوهستانی با توجه به شرایط آب و هوایی بسیار سرد توسعه یافته است. خصوصیات بافت شهری و روستایی در این منطقه به شرح زیر است:

  1. بافت متمرکز و فشرده
  2. مناطق کوچک و محصور
  3. بهره‌مندی از جهت‌های خورشید و زمین (به‌عنوان عوامل تعیین‌کننده برای ایجاد و گسترش شهر و پیدایش آن)
  4. معابر باریک در امتداد سطح زمین.

با توجه به مناطق سرد و کوهستانی در ایران، ساختمان‌ها متراکم ساخته شده و برای کاهش سطح تماس بین مناطق مسکونی گرم و محیط بیرونی سرد طوری به هم متصل می‌شوند که از اتلاف گرما جلوگیری می‌شود. ساختمان همچنین پهلو به پهلوی هم قرار گرفته است تا فضاهای شهری را به یکدیگر متصل کنند و فضاهای شهری به حداقل ممکن کاهش یابد تا نفوذ باد سرد به فضاهای شهری و بازتاب حرارت از سطح بیرونی دیوارهای گرم ساختمان‌ها کاهش یابد و سردی آب‌وهوا را در مناطق شهری کوچک و محصور متعادل کند. یکی دیگر از نکات قابل‌توجه در این نوع شهرها طراحی معابر باریک است که در آن از گرمای بیشتر و جلوگیری از تبادل سرد و گرما استفاده می‌شود. در این نوع جغرافیا، مناطق مسکونی معمولاً در وسط ارتفاعات به سمت جنوب و در داخل یا بر روی سطوح زمین ایجاد می‌شوند. این کار به دلایل زیر انجام می‌شود: اولاً، برای افزایش ظرفیت گرمای دیوارهای شمالی و افزایش حجم داخلی در ارتباط با سطح بیرونی. دلیل دوم اینکه، نفوذ آب‌وهوای سرد سنگین به دره‌ها باعث افزایش شدت سرما در طول شب می‌شود. سوم اینکه، قسمت شمالی کوه معمولاً زیر سایه و سرد است، درحالی‌که شهرها باید به سمت دره و به سمت خورشید ساخته شوند تا از نور خورشید حداکثر بهره را ببرند. در نهایت، با توجه به خشونت بیش‌ازحد و باد شدید در ارتفاع کوه و از سوی دیگر، در دسترس بودن منابع آب و رودخانه‌های جاری در پایین دست ارتفاعات، ساخت بافت شهری در ارتفاع کوه درست نیست.

 

 مناطق سرد و کوهستانی

مناطق سرد و کوهستانی

 

همچنین برای جلوگیری از نفوذ باد سرد، شهرها در وسط دامنه کوه واقع شده‌اند. در این مناطق محوطه مرکزی کوچک‌تر از محوطه مرکزی ساختمان‌هایی است که در فلات مرکزی واقع شده‌اند. در این منطقه معمولاً از چوب برای سقف استفاده شده و سنگ برای دیوار استفاده شده است زیرا این مواد در این مناطق در دسترس هستند و هدایت حرارتی کمی دارند.

 

 مناطق سرد و کوهستانی

مناطق سرد و کوهستانی

 

 ویژگی‌های ساختمان

آب‌وهوای بسیار سرد در بخش زیادی از سال در مناطق سرد و کوهستانی، حداکثر بهره‌مندی از نور آفتاب، نوسانات دمای روزانه، حفاظت در مقابل گرما و پیشگیری از نفوذ هوای سرد زمستانی برای مناطق مسکونی را ضروری می‌سازد؛ بنابراین شکل ساختمان برای مقابله با سرمای شدید طراحی و ساخته شده است.

2.2.1. فرم ساخت‌وساز

خانه‌های سنتی در منطقه سرد مانند مناطق مرکزی فلات ایران دارای یک محوطه مرکزی است و بخش‌های دیگر در اطراف این محوطه قرار گرفته‌اند. اتاق‌های واقع در جهت شمالی محوطه بزرگ‌تر از سایر قسمت‌ها و سالن یا اتاق نشیمن اصلی است که در جهتی از محوطه قرار گرفته‌اند تا از گرما و نور مستقیم در فصل سرد زمستان استفاده شود. بخش جنوبی ساختمان به دلیل تابستان کوتاه و معتدل زیاد استفاده نمی‌شود. بنابراین اتاق‌های جنوبی، اتاق‌های شرقی و غربی، در صورت وجود، به‌عنوان انبار یا خدماتی مانند اتاق خدمات یا حمام استفاده می‌شوند. برخلاف مناطق معتدل و مرطوب سواحل جنوبی دریای پایتخت، خانه‌های این مناطق اغلب دارای زیرزمین با انبار در زیر اتاق زمستانی است که به دلیل سرد بودنش برای سکونت و آسایش ساکنان خانه در تابستان استفاده می‌شود.

 

 مناطق سرد و کوهستانی

مناطق سرد و کوهستانی

2.2.2. مساحت و اجزای ساختمان

ازآنجاکه اکثر روزهای سال در مناطق کوهستانی سرد و یا بسیار سرد هستند، اکثر فعالیت‌های روزانه در داخل اتاق انجام می‌شوند. بنابراین اندازه حیاط‌ ها در این مناطق کمی کوچک‌تر از مناطق فلات مرکزی ایران است. ساختمان‌ها در این مناطق دارای بالکن هستند اما عمق آن‌ها بسیار کمتر از بالکن‌ها در مناطق جنوبی کشور است و همانند منطقه خزر از اتاق نشیمن استفاده نمی‌کنند و تنها برای حفاظت از برف و باران در ورودی ساختمان استفاده می‌شود. نکته دیگر این است که بستر حیاط‌ های ساخت ساختمان در منطقه سرد 1 تا 1.5 متر پایین‌تر از سطح پیاده‌روها برای هدایت آب جاری نهرها یا جریان به‌سوی باغ حیاط یا مخزن آب انبار است و از سوی دیگر زمین به‌عنوان عایق حرارتی ساختمان را احاطه کرده است و مانع تبادل گرمایی بین ساختمان و محیط شده و گرما را در داخل ساختمان نگه می‌دارد.

منبع:

http://architect.nemoneh.com/mag/paper0063.asp

یک دیدگاه