پیمانکار رتبه یک تاسیسات

آشنایی با استراتژی‌های معماری فضاهای مسکونی در مناطق سرد و کوهستانی ایران(بخش اول)
1398-08-13
Show all

آشنایی با استراتژی‌های معماری فضاهای مسکونی در مناطق سرد و کوهستانی ایران-بخش دوم

ماسوله

 

گردآورنده: حسین حاجی زین العابدینی
آبان ماه ۹۸

 

معماری مناطق کوهستانی

مناطق کوهستانی – در مقاله قبل  ویژگی‌های منطقه‌ای و ویژگی‌های آب‌وهوایی مناطق کوهستانی و سرد بررسی شد و سپس از طریق مشاهدات و تحقیقات پیشین، ویژگی‌ها و استراتژی‌های معماری مناطق مسکونی از نظر شرایط آسایش و حداقل مصرف انرژی فسیلی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این مقاله به بررسی استراتژی‌های معماری سنتی، امکان ایجاد مناطق مسکونی پایدار بررسی می شود.

 

مناطق کوهستانی

 

2.2.3. طرح و جهت ساخت ساختمان

ساختمان‌های مناطق کوهستانی دارای طرح و بافت متراکم هستند. شکل ساختمان باید به‌گونه‌ای باشد که سطوح تماس را با بخشهای سرد بیرونی کاهش دهد طوری که گرمای کمتری از داخل به خارج منتقل شود. بنابراین اشکالی مانند مکعب یا مکعب مستطیل برای کاهش سطح بیرونی ساختمان نسبت به حجم درونی آن استفاده می‌شود و گرمایی داخلی را تا حد ممکن حفظ می‌کند. در مناطق کوهستانی و سرد ساختمان‌ها بین 20 درجه به سمت غرب و 45 درجه به سمت شرق، در سایه باد یکدیگر، خارج از سایه خورشید یکدیگر و در امتداد محور شمال-جنوب ایجاد می‌شوند.

2.2.4. ویژگی اتاق ساختمان

در مناطق سرد و برفی باید از ساخت اتاق‌های بزرگ و فضای وسیع داخلی اجتناب شود زیرا با افزایش سطح تماس مشترک با سطح بیرونی سرد، میزان زیادی انرژی هدر می رود و گرم کردن این اتاق بزرگ را دشوار می‌کند. بنابراین سقف اتاق‌ها در این مناطق کمتر از اتاق‌های مشابه در مناطق دیگر در نظر گرفته می‌شود تا حجم اتاق را کاهش داده و سطح بیرونی آن نسبت به حجم ساختمان حداقل شود. در مناطق کوهستانی و سرد ارتفاع پایین سقف در سالن‌ها واتاق‌های مهم، معابر قوسی سقف دار و بازار چه هایی با سقف کوتاه در این مناطق زیاد به چشم می خورد.

 

مناطق کوهستانی

 

2.2.5. ورودی ساختمان

ورودی‌های کوچک در تعداد کم برای جلوگیری از تبادل حرارتی بین خارج و داخل ساختمان در  مناطق کوهستانی و سرد اجرا می شود. اگر پنجره‌ها بزرگ هستند، لازم است یک پرده استفاده کنید. ورودی‌های استفاده‌شده در سمت جنوبی بزرگ‌تر و طولانی‌تر هستند تا بهره گیری از نور خورشید را به حداکثر برسانند. همچنین باید مانع از قرار گرفتن ورودی‌ها در جهت باد سرد شد. پنجره‌های دوجداره نیز برای مبادله حرارتی مناسب هستند. در ضمن، میزان تبادل هوای داخلی و تهویه طبیعی باید تا حد ممکن کاهش یابد تا از وزش باد در ساختمان و خروج گرمای داخل به خارج جلوگیری شود. در مقایسه با مناطق گرم و خشک، ابعاد ورودی‌های مناطق کوهستانی برای استفاده از انرژی گرمایی آفتاب افزایش می‌یابد.

2.2.6. دیواره‌های ساختمان

ضخامت زیاد دیوارها نیز ، به‌نوبه خود، مانع انتقال حرارت بین محوطه داخلی ساختمان و محیط بیرونی می‌شود. استانداردهای معماری در مناطق کوهستانی و سرد تقریباً شبیه مناطق گرم و خشک است. و تنها تفاوت در منابع تولید گرما است. در مناطق گرم و خشک منبع حرارت خارج از ساختمان است اما در منطقه سرد در داخل است. در این مناطق ضخامت دیواره باید با استفاده از مصالح ساختمانی افزایش یابد تا این دیوار بتواند به‌عنوان عامل ذخیره گرما برای محیط داخلی ساختمان عمل کند. دیوارهای ضخیم ، تابش آفتاب در طول  روز را ذخیره می‌کند و در شب هنگام سبب گرم شدن فضای داخلی می شود.

در معماری محلی مناطق کوهستانی و سرد، سعی شده است ساختمان را با روش‌های طبیعی یا با استفاده از بخاری و گرمای حاصل از منابع داخلی خانه و آشپزخانه تأمین کرد.

2.2.7. سقف ساختمان

ساختمان‌های سنتی در دامنه شمالی رشته‌کوه البرز دارای سقف‌های شیب‌دار هستند، اما در مناطق کوهستانی و سرد اغلب سقف‌های تخت دارند. سقف‌های شیب‌دار، اگر به‌خوبی پوشش داده شوند، بسیار بهتر از سقف‌های تخت هستند، زیرا آب باران به‌آسانی از پشت‌بام به پایین هدایت می‌ شود. اما اگر با کاه‌گل (خاک رس و کاه) پوشانده شود، مقاومت آن نسبت به رطوبت، باران و مخصوصاً برف بسیار کاهش می‌یابد. بنابراین، در زمان بارش باران، فوراً برف از سقف پارو می‌شود و سقف باید توسط یک غلتک سنگی کوچک رول شود تا پوشش کاه‌گل دوباره فشرده شود و حفره‌های نفوذ آب مسدود شود.

 

مناطق کوهستانی

 

2.2.8. مصالح ساختمانی

مواد مورد استفاده در ساختمان‌های سنتی در مناطق کوهستانی و سرد ، مانند دیگر مناطق، از مواد موجود و محلی هستند. این مواد باید ظرفیت حرارتی خوب و مقاومت بالایی در برابر شرایط آب و هوایی سرد داشته باشند تا گرمای ساختمان را در محدوده درونی خود حفظ کند. بنابراين پیکره اين ساختمان‌ها از سنگ (يا چوب، ملات کاه‌گل، سفال و آجر) است و سقف چوبي و کاه‌گلی است. از مواد سنگی و مقاوم برای ساخت فنداسیون استفاده می‌شود و در بعضی نقاط مواد سخت برای جلوگیری از نفوذ رطوبت برای دور فنداسیون استفاده می‌شود. بااین‌حال، ساختمان‌های مناطق کوهستانی و سرد به‌ طورکلی بر روی زمین ساخته می‌شوند.

مناطق کوهستانی

 

2.3. طراحی استراتژی

اصولی که برای سازگاری با شرایط آب‌وهوایی این مناطق مورد توجه قرار گرفته‌اند بسیار مهم هستند؛ این اصول به شرح زیر هستند: استفاده از دیوارهای مشترک تا آنجا که ممکن است و ایجاد یک بافت شیب‌دار و فشرده در مجموعه‌ها؛ آماده‌سازی صفحات فشرده و متراکم؛ جهت گیری مناسب ساختمان برای ایجاد سایه در تابستان و دریافت حرارت مناسب در زمستان؛ قرار دادن فضاهای تولید حرارت مانند آشپزخانه در مرکز ساختمان؛ توجه به فضاهای غیر مهم مانند انبار بعنوان عایق حرارتی در طرفین یا قسمت‌های سرد ساختمان؛ استفاده از عایق مناسب گرما در دیوارهای خارجی و مخصوصاً در سقف؛ استفاده از تخته سنگ در زیر اتاق‌ها برای ذخیره گرما اضافی در کف و انتشار این حرارت ذخیره‌شده در شب و یا زمان‌های سرد.

نتیجه:

معماران سنتی ایران با استفاده از تکنیک‌های ساده، مناطق مسکونی با شرایط آسایش را فراهم می‌کنند. با استفاده از طرح‌های جمع‌ و جور، به حداقل رساندن سطح بیرونی نسبت به حجم کل، استفاده از مواد عایق و دارای ظرفیت گرمایی خوب و کاهش مبادله هوا و تهویه طبیعی، از تکنیک‌هایی است که معماران سنتی ایران برای ایجاد شرایط راحتی استفاده می‌کردند و این مورد با حداقل استفاده از انرژی فسیلی انجام شده است. استفاده از مواد طبیعی – قابل‌تجدید و به حداقل رساندن استفاده از سوخت‌های فسیلی از اهداف معماری پایدار است. بنابراین، استراتژی‌های کاربردی در معماری سنتی ایران تأثیر زیادی در ایجاد یک معماری پایدار داشته اند. این تکنیک‌ها همچنین می‌توانند در طراحی مجتمع‌های مسکونی در مناطق سرد استفاده شوند تا مصرف انرژی برای فراهم نمودن شرایط راحتی را به حداقل برسانند. در این حالت، با استفاده از این تکنیک‌ها، به اهداف معماری پایدار دست خواهیم یافت.

منبع:

http://architect.nemoneh.com/mag/paper0063.asp

یک دیدگاه